Ngày 10: Kết hợp nhiều bảng với JOIN

Tóm tắt: Dữ liệu DSC Shop được tách ra nhiều bảng: đơn hàng chỉ lưu customer_id, không lưu tên khách. JOIN ghép các bảng lại theo khóa chung để trả lời những câu hỏi thật như "đơn này của ai", "danh mục nào bán chạy". Bài này đi qua INNER, LEFT, RIGHT, FULL, CROSS và SELF JOIN, cách JOIN 3-4 bảng, và ba cái bẫy hay gặp nhất: điều kiện đặt sai chỗ làm mất dòng của LEFT JOIN, anti-join, và số bị nhân lên khi JOIN rồi SUM.

Sau bài này bạn có thể:

• Viết được truy vấn INNER JOIN và LEFT JOIN có alias bảng để lấy thông tin từ 2-4 bảng liên quan.
• Chọn đúng kiểu JOIN (INNER, LEFT, RIGHT, FULL, CROSS) và dự đoán được số dòng kết quả.
• Viết được SELF JOIN trên bảng employees để lấy tên quản lý của mỗi nhân viên.
• Dùng anti-join (LEFT JOIN ... WHERE ... IS NULL) để tìm khách chưa mua, sản phẩm chưa bán.
• Nhận ra và tránh được hai lỗi: đặt điều kiện ở WHERE làm LEFT JOIN thành INNER JOIN, và nhân dòng khi JOIN hai bảng con rồi SUM.

Cần biết trước: Ngày 2 (khóa chính, khóa ngoại), Ngày 3 (alias cột, NULL), Ngày 8, Ngày 9 (GROUP BY, HAVING).

1. Vì sao cần JOIN?

Xem 3 đơn hàng đầu tiên:

SELECT order_id, customer_id, employee_id, status
FROM orders
ORDER BY order_id
LIMIT 3;

order_id	customer_id	employee_id	status
1	1	NULL	delivered
2	2	4	delivered
3	3	NULL	delivered

Bảng orders chỉ lưu customer_id, tức là một con số trỏ sang bảng customers (khóa ngoại, Ngày 2). Tên, email, thành phố của khách nằm ở bảng customers. Thiết kế như vậy để mỗi thông tin chỉ lưu một chỗ: khách đổi số điện thoại thì sửa một dòng, không phải sửa mọi đơn hàng của họ (bạn sẽ học kỹ lý do ở Ngày 27).

Cái giá phải trả: muốn in "đơn 1 của Nguyễn Văn An", bạn phải ghép hai bảng. Đó là việc của JOIN.

Các cặp bảng ghép được trong DSC Shop (xem sơ đồ ERD ở setup/README.md):

Bảng con	Cột khóa ngoại	Trỏ tới
orders	customer_id	customers
orders	employee_id (NULL với đơn online)	employees
order_items	order_id, product_id	orders, products
payments	order_id	orders
products	category_id	categories
categories	parent_id	categories (chính nó)
employees	manager_id	employees (chính nó)

2. INNER JOIN: chỉ giữ các cặp khớp nhau

SELECT o.order_id,
       o.order_date::date AS ngay,
       c.full_name,
       o.status
FROM orders o
INNER JOIN customers c ON c.customer_id = o.customer_id
ORDER BY o.order_id
LIMIT 5;

order_id	ngay	full_name	status
1	2025-01-12	Nguyễn Văn An	delivered
2	2025-01-20	Trần Thị Bình	delivered
3	2025-02-03	Lê Hoàng Cường	delivered
4	2025-02-14	Nguyễn Văn An	delivered
5	2025-03-02	Phạm Minh Duy	cancelled

(... tổng 40 dòng)

Đọc câu lệnh:

• FROM orders o: chữ o là alias bảng (tên ngắn). Từ đây o.order_id nghĩa là cột order_id của bảng orders. Alias bảng giúp câu lệnh ngắn và bắt buộc khi hai bảng có cột trùng tên (cả hai bảng đều có customer_id). Có thể viết FROM orders AS o, ý nghĩa như nhau.
• ON c.customer_id = o.customer_id: điều kiện ghép. Với mỗi đơn hàng, database tìm khách có customer_id bằng customer_id của đơn.
• INNER JOIN chỉ giữ những cặp tìm được nhau. Viết JOIN không có chữ nào phía trước cũng chính là INNER JOIN.

Mỗi đơn có đúng một khách (cột orders.customer_id là NOT NULL và có khóa ngoại), nên kết quả vẫn là 40 dòng, mỗi đơn một dòng. Khách 1 có 5 đơn nên tên Nguyễn Văn An (khách 1) lặp lại 5 lần: JOIN theo quan hệ một-nhiều luôn lặp lại thông tin của phía "một".

3. LEFT JOIN: giữ mọi dòng của bảng bên trái

Câu hỏi: "liệt kê mọi khách hàng kèm các đơn của họ, kể cả người chưa mua". INNER JOIN sẽ làm mất khách 16 và 17 vì họ không khớp với đơn nào. LEFT JOIN giữ mọi dòng của bảng bên trái (bảng viết trước), dòng nào không tìm được cặp thì các cột của bảng bên phải là NULL.

SELECT c.customer_id, c.full_name, o.order_id, o.status
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE c.customer_id >= 15
ORDER BY c.customer_id, o.order_id;

customer_id	full_name	order_id	status
15	Nguyễn Văn An	20	delivered
15	Nguyễn Văn An	39	paid
16	Tạ Quang Sơn	NULL	NULL
17	Châu Ngọc Trâm	NULL	NULL
18	Mai Đức Uy	23	delivered
18	Mai Đức Uy	36	delivered

Không có WHERE, câu này trả về 42 dòng: 40 dòng ghép được và 2 dòng của khách 16, 17. WHERE c.customer_id >= 15 ở đây chỉ để in cho gọn, và nó lọc trên cột của bảng bên trái nên không ảnh hưởng tới việc giữ dòng (xem bẫy ở mục 9 để thấy khi nào WHERE gây hại).

Kết hợp với GROUP BY (Ngày 9) để đếm số đơn của mọi khách, kể cả người chưa mua:

SELECT c.customer_id, c.full_name, COUNT(o.order_id) AS so_don
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
GROUP BY c.customer_id, c.full_name
ORDER BY so_don, c.customer_id
LIMIT 4;

customer_id	full_name	so_don
16	Tạ Quang Sơn	0
17	Châu Ngọc Trâm	0
5	Hoàng Thị Em	2
7	Đặng Thu Giang	2

Hai chi tiết quan trọng:

• Đếm COUNT(o.order_id), không đếm COUNT(*). Với khách 16, dòng kết quả vẫn tồn tại (chỉ có cột của orders là NULL), nên COUNT(*) ra 1. COUNT(o.order_id) bỏ qua NULL nên ra 0.
• Nhóm theo c.customer_id, không nhóm chỉ theo c.full_name: hai khách tên Nguyễn Văn An sẽ bị gộp làm một.

PostgreSQL cho phép chọn c.full_name vì đã nhóm theo khóa chính c.customer_id (mỗi customer_id chỉ có một tên). Thêm c.full_name vào GROUP BY như trên thì chạy được ở mọi hệ quản trị.

4. Bốn kiểu JOIN trên cùng một cặp bảng

Cặp customers và orders chưa đủ để thấy hết sự khác nhau, vì đơn nào cũng có khách. Cặp employees và orders thì đủ: có nhân viên chưa bán đơn nào (giám đốc, trưởng phòng, kỹ thuật viên), và có đơn không có người bán (đơn online, employee_id là NULL).

File gốc: nền sáng · nền tối

Tự kiểm chứng số dòng của từng kiểu (đổi chữ INNER thành LEFT, RIGHT, FULL):

SELECT COUNT(*) AS so_dong
FROM employees e
INNER JOIN orders o ON o.employee_id = e.employee_id;

Kiểu JOIN	Số dòng	Giữ gì
INNER JOIN	15	Chỉ các đơn offline, kèm người bán
LEFT JOIN	19	15 dòng trên + 4 nhân viên chưa bán đơn nào (cột orders là NULL)
RIGHT JOIN	40	15 dòng trên + 25 đơn online (cột employees là NULL)
FULL JOIN	44	Tất cả: 4 + 15 + 25

FULL JOIN (viết đầy đủ là FULL OUTER JOIN) giữ cả phần thừa của hai bên. Xem 8 dòng đầu, sắp xếp sao cho dòng không có đơn lên trước:

SELECT e.full_name AS nhan_vien, o.order_id, o.channel
FROM employees e
FULL JOIN orders o ON o.employee_id = e.employee_id
ORDER BY o.order_id NULLS FIRST, e.employee_id
LIMIT 8;

nhan_vien	order_id	channel
Nguyễn Thành Long	NULL	NULL
Lê Thị Hạnh	NULL	NULL
Trần Quốc Bảo	NULL	NULL
Lâm Gia Huy	NULL	NULL
NULL	1	online
Phạm Thị Thu	2	offline
NULL	3	online
Đỗ Minh Tuấn	4	offline

(... tổng 44 dòng)

RIGHT JOIN ít khi cần: A RIGHT JOIN B cho cùng kết quả với B LEFT JOIN A. Đa số người viết SQL chỉ dùng LEFT JOIN và đặt bảng "phải giữ hết" lên trước, đọc dễ hơn. Ví dụ hai câu sau cho cùng 40 dòng:

-- RIGHT JOIN: giữ mọi đơn hàng
SELECT o.order_id, e.full_name
FROM employees e
RIGHT JOIN orders o ON o.employee_id = e.employee_id
ORDER BY o.order_id;

-- Viết lại bằng LEFT JOIN, dễ đọc hơn
SELECT o.order_id, e.full_name
FROM orders o
LEFT JOIN employees e ON e.employee_id = o.employee_id
ORDER BY o.order_id;

Ghi chú dialect: MySQL không có FULL JOIN. Cách thay thế là ghép kết quả của LEFT JOIN và RIGHT JOIN bằng UNION (học ở Ngày 12):

SELECT e.full_name, o.order_id FROM employees e LEFT JOIN orders o ON o.employee_id = e.employee_id
UNION
SELECT e.full_name, o.order_id FROM employees e RIGHT JOIN orders o ON o.employee_id = e.employee_id;

PostgreSQL, SQL Server và SQLite (từ 3.39) đều có FULL OUTER JOIN.

5. JOIN nhiều bảng

Mỗi JOIN ghép thêm một bảng vào kết quả đang có. Xem chi tiết đơn 4: tên sản phẩm nằm ở products, số lượng và giá lúc mua nằm ở order_items.

SELECT oi.order_id, p.sku, p.name, oi.quantity, oi.unit_price, oi.discount
FROM order_items oi
JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
WHERE oi.order_id = 4;

order_id	sku	name	quantity	unit_price	discount
4	ACC-002	Chuột Logitech MX Master 3S	1	2490000	0.00
4	ACC-005	Tai nghe AirPods Pro 2	1	5990000	0.10

Trong khóa này, doanh thu là tổng quantity * unit_price * (1 - discount) của các đơn đã thanh toán, tức status NOT IN ('pending', 'cancelled') (khớp với bảng payments). Báo cáo doanh thu theo danh mục cần 4 bảng: orders (để bỏ đơn chờ xử lý và đơn hủy) → order_items (tiền) → products (sản phẩm thuộc danh mục nào) → categories (tên danh mục).

SELECT c.name AS danh_muc,
       COUNT(DISTINCT o.order_id) AS so_don,
       ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount))) AS doanh_thu
FROM orders o
JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
JOIN products p     ON p.product_id = oi.product_id
JOIN categories c   ON c.category_id = p.category_id
WHERE o.status NOT IN ('pending', 'cancelled')
GROUP BY c.category_id, c.name
ORDER BY doanh_thu DESC;

danh_muc	so_don	doanh_thu
Điện thoại	9	135492500
Laptop gaming	5	135151000
Laptop văn phòng	5	104700500
Máy tính bảng	4	52960000
Tai nghe & Loa	7	42833000
PC & Màn hình	4	42330000
Chuột & Bàn phím	8	15534000
Sạc & Cáp	8	7290000

Mẹo viết JOIN nhiều bảng: đi theo đường khóa ngoại trên ERD, mỗi bước một JOIN ... ON nối bảng mới với một bảng đã có. Dùng COUNT(DISTINCT o.order_id) vì một đơn có nhiều dòng hàng cùng danh mục sẽ xuất hiện nhiều lần sau khi JOIN.

6. SELF JOIN: ghép một bảng với chính nó

Bảng employees có cột manager_id trỏ về employee_id của người quản lý, tức là trỏ về chính bảng employees. Để in tên quản lý, ta JOIN bảng với chính nó, đặt hai alias khác nhau để phân biệt "vai nhân viên" (e) và "vai quản lý" (m):

SELECT e.employee_id,
       e.full_name AS nhan_vien,
       e.title,
       m.full_name AS quan_ly
FROM employees e
LEFT JOIN employees m ON m.employee_id = e.manager_id
ORDER BY e.employee_id;

employee_id	nhan_vien	title	quan_ly
1	Nguyễn Thành Long	Giám đốc	NULL
2	Lê Thị Hạnh	Trưởng phòng Kinh doanh	Nguyễn Thành Long
3	Trần Quốc Bảo	Trưởng phòng Kỹ thuật	Nguyễn Thành Long
4	Phạm Thị Thu	Nhân viên bán hàng	Lê Thị Hạnh
5	Đỗ Minh Tuấn	Nhân viên bán hàng	Lê Thị Hạnh
6	Vũ Hoài Nam	Nhân viên bán hàng	Lê Thị Hạnh
7	Lâm Gia Huy	Kỹ thuật viên	Trần Quốc Bảo
8	Kiều Anh Thư	Thực tập sinh bán hàng	Phạm Thị Thu

Dùng LEFT JOIN để giữ giám đốc (không có quản lý). Với INNER JOIN bạn chỉ còn 7 dòng. SELF JOIN chỉ đi lên được một cấp; đi hết cây (giám đốc → trưởng phòng → nhân viên → thực tập sinh) cần CTE đệ quy, học ở Ngày 29.

7. CROSS JOIN: mọi tổ hợp

CROSS JOIN ghép mỗi dòng bên trái với mọi dòng bên phải, không cần điều kiện. Bảng 8 dòng CROSS JOIN bảng 40 dòng ra 320 dòng. Nghe vô dụng, nhưng nó hữu ích khi cần tạo "khung" đủ mọi tổ hợp, ví dụ mỗi nhân viên bán hàng × mỗi năm để làm báo cáo (kể cả năm họ không bán được gì):

SELECT e.full_name, n.nam
FROM employees e
CROSS JOIN (VALUES (2025), (2026)) AS n(nam)
WHERE e.title = 'Nhân viên bán hàng'
ORDER BY e.employee_id, n.nam;

full_name	nam
Phạm Thị Thu	2025
Phạm Thị Thu	2026
Đỗ Minh Tuấn	2025
Đỗ Minh Tuấn	2026
Vũ Hoài Nam	2025
Vũ Hoài Nam	2026

(VALUES (2025), (2026)) AS n(nam) là một bảng nhỏ viết tay ngay trong câu lệnh: 2 dòng, một cột tên nam.

Cẩn thận: viết FROM employees, orders (dấu phẩy, không có WHERE nối hai bảng) cũng là CROSS JOIN và cho 320 dòng. Kiểu viết dấu phẩy là cú pháp cũ; với WHERE e.employee_id = o.employee_id nó tương đương INNER JOIN, nhưng quên điều kiện là ra tích chéo. Hãy luôn dùng JOIN ... ON.

8. Anti-join: tìm cái "không có"

Câu hỏi kiểu "khách nào chưa mua gì", "sản phẩm nào chưa bán được" rất hay gặp. Mẹo: LEFT JOIN rồi giữ những dòng không tìm được cặp, tức là cột khóa của bảng bên phải là NULL.

SELECT c.customer_id, c.full_name
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_id IS NULL
ORDER BY c.customer_id;

customer_id	full_name
16	Tạ Quang Sơn
17	Châu Ngọc Trâm

SELECT p.sku, p.name
FROM products p
LEFT JOIN order_items oi ON oi.product_id = p.product_id
WHERE oi.product_id IS NULL;

sku	name
ACC-009	Lót chuột DSC XXL

Kiểm tra IS NULL trên một cột không bao giờ NULL khi khớp (khóa chính hoặc cột trong ON), như o.order_id. Nếu kiểm tra một cột vốn có thể NULL, như o.note, bạn sẽ lẫn cả các đơn có thật nhưng không ghi chú. Ngày 11 sẽ học cách viết khác cho cùng câu hỏi: NOT EXISTS.

9. Bẫy 1: điều kiện ở WHERE biến LEFT JOIN thành INNER JOIN

Câu hỏi: "mỗi khách có bao nhiêu đơn trong năm 2026, kể cả khách không có đơn nào (ghi 0)?". Cách viết tự nhiên nhưng sai:

SELECT c.customer_id, c.full_name, COUNT(o.order_id) AS so_don_2026
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_date >= '2026-01-01'
GROUP BY c.customer_id, c.full_name
ORDER BY c.customer_id;

Kết quả chỉ có 15 dòng, không có dòng nào bằng 0. Khách 9 (chỉ mua năm 2025), khách 16 và 17 (chưa mua) biến mất.

Lý do nằm ở thứ tự thực thi (Ngày 9): FROM ... LEFT JOIN chạy trước, tạo ra dòng của khách 16 với o.order_date là NULL. Sau đó WHERE chạy: NULL >= '2026-01-01' không phải TRUE, nên dòng bị loại. Mọi dòng mà LEFT JOIN cố công giữ lại đều bị WHERE bỏ đi, kết quả giống hệt INNER JOIN.

Cách đúng: đưa điều kiện trên bảng bên phải vào ON. Khi đó điều kiện là một phần của việc "tìm cặp", không phải bộ lọc sau cùng:

SELECT c.customer_id, c.full_name, COUNT(o.order_id) AS so_don_2026
FROM customers c
LEFT JOIN orders o
       ON o.customer_id = c.customer_id
      AND o.order_date >= '2026-01-01'
GROUP BY c.customer_id, c.full_name
ORDER BY c.customer_id;

customer_id	full_name	so_don_2026
1	Nguyễn Văn An	1
2	Trần Thị Bình	1
...	...	...
8	Bùi Văn Hùng	1
9	Ngô Thị Lan	0
10	Dương Minh Khoa	1
...	...	...
16	Tạ Quang Sơn	0
17	Châu Ngọc Trâm	0
18	Mai Đức Uy	1

(... tổng 18 dòng)

Quy tắc với LEFT JOIN:

• Điều kiện trên bảng bên trái (bảng phải giữ hết): đặt ở WHERE.
• Điều kiện trên bảng bên phải: đặt ở ON. Ngoại lệ duy nhất là WHERE cot_ben_phai IS NULL của anti-join (mục 8), vì đó chính là ý định lọc.

Với INNER JOIN, đặt điều kiện ở ON hay WHERE cho cùng kết quả.

10. Bẫy 2: JOIN hai bảng con rồi SUM bị nhân dòng

Đơn 12 trị giá 31.880.000 đ, khách trả góp 2 lần (15.000.000 và 16.880.000). Muốn xem tiền hàng và tiền đã trả của đơn này trong một câu, nhiều người viết:

SELECT o.order_id,
       ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount))) AS tien_hang,
       SUM(p.amount) AS da_thanh_toan
FROM orders o
JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
JOIN payments p     ON p.order_id = o.order_id
WHERE o.order_id = 12
GROUP BY o.order_id;

order_id	tien_hang	da_thanh_toan
12	63760000	63760000

Cả hai con số đều gấp đôi. Bỏ GROUP BY và SUM để xem các dòng trước khi cộng:

SELECT o.order_id, oi.product_id,
       oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount) AS tien_hang,
       p.payment_id, p.amount
FROM orders o
JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
JOIN payments p     ON p.order_id = o.order_id
WHERE o.order_id = 12;

order_id	product_id	tien_hang	payment_id	amount
12	2	29990000.00	36	15000000
12	18	1890000.00	36	15000000
12	2	29990000.00	37	16880000
12	18	1890000.00	37	16880000

File gốc: nền sáng · nền tối

order_items và payments đều là bảng con của orders, nhưng giữa chúng không có quan hệ gì. JOIN cả hai vào cùng một đơn thì mỗi dòng hàng được ghép với từng lần thanh toán: 2 × 2 = 4 dòng. Một đơn có 3 dòng hàng và 2 lần trả sẽ ra 6 dòng. Lỗi này nguy hiểm vì câu lệnh chạy bình thường, số trông hợp lý, và với đơn chỉ có 1 lần thanh toán thì kết quả lại đúng.

Cách sửa: tổng hợp từng bảng con riêng (mỗi đơn còn một dòng), rồi mới JOIN. Việc này cần truy vấn con trong FROM, sẽ học kỹ ở Ngày 11. Ở đây chỉ cần hiểu mỗi cặp ngoặc là một bảng tạm đã được GROUP BY order_id:

SELECT o.order_id, h.tien_hang, t.da_thanh_toan
FROM orders o
JOIN (SELECT order_id,
             ROUND(SUM(quantity * unit_price * (1 - discount))) AS tien_hang
      FROM order_items
      GROUP BY order_id) AS h ON h.order_id = o.order_id
JOIN (SELECT order_id, SUM(amount) AS da_thanh_toan
      FROM payments
      GROUP BY order_id) AS t ON t.order_id = o.order_id
WHERE o.order_id = 12;

order_id	tien_hang	da_thanh_toan
12	31880000	31880000

Nguyên tắc chung: trước khi SUM sau một chuỗi JOIN, tự hỏi "mỗi dòng sau khi JOIN đại diện cho cái gì?". Nếu câu trả lời là "một cặp (dòng hàng, lần thanh toán)" thì cộng tiền hàng trên đó là sai.

Lỗi thường gặp

1. Cột mơ hồ. Cả orders và customers đều có customer_id:

SELECT customer_id
FROM orders
JOIN customers ON customers.customer_id = orders.customer_id;

ERROR:  column reference "customer_id" is ambiguous

Luôn ghi alias trước tên cột khi JOIN: o.customer_id.

2. Ghép sai cột trong ON. Câu sau chạy được, không báo lỗi, nhưng vô nghĩa: nó ghép đơn số 1 với khách số 1, đơn số 2 với khách số 2, ...

SELECT o.order_id, c.full_name
FROM orders o
JOIN customers c ON o.order_id = c.customer_id
ORDER BY o.order_id
LIMIT 3;

order_id	full_name
1	Nguyễn Văn An
2	Trần Thị Bình
3	Lê Hoàng Cường

Kết quả trông "hợp lý" nên càng khó phát hiện. Đối chiếu ON với khóa ngoại trên ERD: orders.customer_id → customers.customer_id.

3. COUNT(*) sau LEFT JOIN. Khách chưa mua vẫn có một dòng (cột bên phải là NULL), nên COUNT(*) ra 1 thay vì 0:

SELECT c.customer_id, c.full_name,
       COUNT(*)          AS dem_sao,
       COUNT(o.order_id) AS dem_don
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE c.customer_id IN (15, 16, 17)
GROUP BY c.customer_id, c.full_name
ORDER BY c.customer_id;

customer_id	full_name	dem_sao	dem_don
15	Nguyễn Văn An	2	2
16	Tạ Quang Sơn	1	0
17	Châu Ngọc Trâm	1	0

Tương tự, SUM của khách chưa mua ra NULL; dùng COALESCE(SUM(...), 0) (Ngày 5) nếu muốn hiện 0.

4. WHERE trên bảng bên phải của LEFT JOIN. Xem mục 9.

5. JOIN hai bảng con rồi SUM. Xem mục 10.

6. Nhóm theo tên thay vì khóa. GROUP BY c.full_name gộp hai khách Nguyễn Văn An làm một. Nhóm theo c.customer_id.

Bài tập

Cơ bản

Bài 1. Liệt kê các sản phẩm thuộc danh mục tên Điện thoại: mã SKU, tên, giá, tên danh mục. Sắp xếp giá giảm dần. (Lọc theo tên danh mục, không lọc theo category_id = 7.)

Đáp án

SELECT p.sku, p.name, p.price, c.name AS danh_muc
FROM products p
JOIN categories c ON c.category_id = p.category_id
WHERE c.name = 'Điện thoại'
ORDER BY p.price DESC;

Kết quả:

sku	name	price	danh_muc
PHN-001	iPhone 15 128GB	19990000	Điện thoại
PHN-002	Samsung Galaxy S24	18990000	Điện thoại
PHN-003	Xiaomi Redmi Note 13	4890000	Điện thoại
PHN-004	Nokia 105 4G	690000	Điện thoại

Bài 2. Liệt kê các đơn đặt từ năm 2026 có người bán, kèm tên người bán.

Đáp án

SELECT o.order_id, o.order_date::date AS ngay, e.full_name AS nguoi_ban
FROM orders o
JOIN employees e ON e.employee_id = o.employee_id
WHERE o.order_date >= '2026-01-01'
ORDER BY o.order_id;

Kết quả:

order_id	ngay	nguoi_ban
27	2026-01-20	Vũ Hoài Nam
29	2026-02-25	Phạm Thị Thu
32	2026-04-30	Đỗ Minh Tuấn
34	2026-06-15	Kiều Anh Thư
36	2026-08-08	Vũ Hoài Nam

INNER JOIN tự bỏ các đơn online (employee_id là NULL), đúng với yêu cầu "có người bán".

Bài 3. Danh mục nào chưa có sản phẩm nào gắn trực tiếp vào nó?

Đáp án

SELECT c.category_id, c.name
FROM categories c
LEFT JOIN products p ON p.category_id = c.category_id
WHERE p.product_id IS NULL
ORDER BY c.category_id;

Kết quả:

category_id	name
1	Máy tính
2	Laptop
6	Điện thoại & Tablet
9	Phụ kiện
13	Thiết bị mạng

Bốn danh mục đầu là danh mục cha (sản phẩm gắn vào danh mục con của chúng). Chỉ Thiết bị mạng là thật sự chưa có hàng.

Vận dụng

Bài 4. Với mỗi nhân viên (cả người chưa bán đơn nào), tính số đơn đã bán và doanh thu (chỉ tính đơn có status NOT IN ('pending', 'cancelled')). Người chưa bán ghi doanh thu 0. Sắp xếp doanh thu giảm dần.

Đáp án

SELECT e.employee_id,
       e.full_name,
       COUNT(DISTINCT o.order_id) AS so_don,
       COALESCE(ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount))), 0) AS doanh_thu
FROM employees e
LEFT JOIN orders o
       ON o.employee_id = e.employee_id
      AND o.status NOT IN ('pending', 'cancelled')
LEFT JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
GROUP BY e.employee_id, e.full_name
ORDER BY doanh_thu DESC, e.employee_id;

Kết quả:

employee_id	full_name	so_don	doanh_thu
6	Vũ Hoài Nam	4	82907500
4	Phạm Thị Thu	5	63700000
5	Đỗ Minh Tuấn	5	63401000
8	Kiều Anh Thư	1	1640000
1	Nguyễn Thành Long	0	0
2	Lê Thị Hạnh	0	0
3	Trần Quốc Bảo	0	0
7	Lâm Gia Huy	0	0

Ba điểm: điều kiện status đặt ở ON để không mất nhân viên chưa bán (mục 9); JOIN thứ hai cũng phải là LEFT JOIN, nếu không các dòng NULL từ JOIN thứ nhất sẽ bị loại; COUNT(DISTINCT o.order_id) vì mỗi đơn có thể có nhiều dòng hàng. Ở đây chỉ JOIN một bảng con (order_items) nên không bị nhân dòng như mục 10.

Bài 5. Với mỗi người có cấp dưới, cho biết họ quản lý trực tiếp bao nhiêu người.

Đáp án

SELECT m.employee_id,
       m.full_name AS quan_ly,
       COUNT(e.employee_id) AS so_nhan_vien
FROM employees m
JOIN employees e ON e.manager_id = m.employee_id
GROUP BY m.employee_id, m.full_name
ORDER BY so_nhan_vien DESC, m.employee_id;

Kết quả:

employee_id	quan_ly	so_nhan_vien
2	Lê Thị Hạnh	3
1	Nguyễn Thành Long	2
3	Trần Quốc Bảo	1
4	Phạm Thị Thu	1

Bài 6. Liệt kê mọi khách hàng kèm số đơn của họ (khách chưa mua ghi 0). Sắp xếp số đơn giảm dần, cùng số đơn thì theo customer_id.

Đáp án

SELECT c.customer_id, c.full_name, COUNT(o.order_id) AS so_don
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
GROUP BY c.customer_id, c.full_name
ORDER BY so_don DESC, c.customer_id;

Kết quả:

customer_id	full_name	so_don
1	Nguyễn Văn An	5
2	Trần Thị Bình	4
3	Lê Hoàng Cường	3
4	Phạm Minh Duy	3
6	Võ Quốc Phong	3
...	...	...
18	Mai Đức Uy	2
16	Tạ Quang Sơn	0
17	Châu Ngọc Trâm	0

(... tổng 18 dòng)

Thử thách

Bài 7. Tìm mọi cặp khách hàng ở cùng thành phố (theo đúng giá trị cột city). Mỗi cặp chỉ in một lần, không ghép một khách với chính họ.

Đáp án

SELECT a.full_name AS khach_1, b.full_name AS khach_2, a.city
FROM customers a
JOIN customers b
  ON a.city = b.city
 AND a.customer_id < b.customer_id
ORDER BY a.city, a.customer_id, b.customer_id;

Kết quả:

khach_1	khach_2	city
Hoàng Thị Em	Tạ Quang Sơn	Cần Thơ
Lê Hoàng Cường	Mai Đức Uy	Đà Nẵng
Trần Thị Bình	Đặng Thu Giang	Hà Nội
Trần Thị Bình	Phan Thị Oanh	Hà Nội
Trần Thị Bình	Nguyễn Văn An	Hà Nội
Đặng Thu Giang	Phan Thị Oanh	Hà Nội
Đặng Thu Giang	Nguyễn Văn An	Hà Nội
Phan Thị Oanh	Nguyễn Văn An	Hà Nội
Nguyễn Văn An	Phạm Minh Duy	TP. Hồ Chí Minh
Nguyễn Văn An	Dương Minh Khoa	TP. Hồ Chí Minh
Phạm Minh Duy	Dương Minh Khoa	TP. Hồ Chí Minh

a.customer_id < b.customer_id vừa loại cặp (A, A) vừa chỉ giữ một trong hai chiều (A, B) và (B, A). Khách có city NULL không ghép với ai (NULL = NULL không phải TRUE). Dữ liệu bẩn làm sót cặp: TP.HCM, Hồ Chí Minh, đà nẵng không khớp với cách viết chuẩn. Muốn ghép đúng phải làm sạch city trước (Ngày 5).

Bài 8. Tính doanh thu (đơn có status NOT IN ('pending', 'cancelled')) theo danh mục cha trực tiếp của danh mục sản phẩm. Ví dụ sản phẩm thuộc Điện thoại thì tính vào Điện thoại & Tablet.

Đáp án

SELECT cha.name AS danh_muc_cha,
       ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount))) AS doanh_thu
FROM orders o
JOIN order_items oi    ON oi.order_id = o.order_id
JOIN products p        ON p.product_id = oi.product_id
JOIN categories con    ON con.category_id = p.category_id
JOIN categories cha    ON cha.category_id = con.parent_id
WHERE o.status NOT IN ('pending', 'cancelled')
GROUP BY cha.category_id, cha.name
ORDER BY doanh_thu DESC;

Kết quả:

danh_muc_cha	doanh_thu
Laptop	239851500
Điện thoại & Tablet	188452500
Phụ kiện	65657000
Máy tính	42330000

Đây là JOIN 5 bảng, trong đó categories xuất hiện hai lần với hai vai (con, cha). Lưu ý Laptop lại là con của Máy tính: muốn cộng dồn đến danh mục gốc, bạn phải đi lên nhiều cấp, việc của CTE đệ quy ở Ngày 29.

Tóm tắt

• JOIN ... ON ghép bảng theo khóa chung, thường là khóa ngoại → khóa chính. JOIN không ghi gì là INNER JOIN.
• Đặt alias cho bảng (orders o) và luôn ghi alias trước tên cột.
• INNER JOIN chỉ giữ cặp khớp. LEFT JOIN giữ mọi dòng bên trái, phần không khớp là NULL. RIGHT JOIN ngược lại (thường viết lại bằng LEFT JOIN). FULL JOIN giữ hết hai bên. CROSS JOIN tạo mọi tổ hợp.
• SELF JOIN ghép bảng với chính nó qua hai alias, dùng cho cây employees.manager_id, categories.parent_id.
• Anti-join: LEFT JOIN ... WHERE cot_khoa_ben_phai IS NULL tìm dòng không có cặp.
• Với LEFT JOIN, điều kiện trên bảng bên phải đặt ở ON, đặt ở WHERE sẽ biến nó thành INNER JOIN.
• Sau LEFT JOIN, đếm bằng COUNT(cot_ben_phai), không dùng COUNT(*).
• JOIN hai bảng con của cùng một bảng cha (ví dụ order_items và payments) rồi SUM sẽ nhân dòng. Tổng hợp từng bảng con riêng rồi mới JOIN.

Đọc thêm

• PostgreSQL: Joined Tables
• LEFT JOIN của bạn đã thành INNER JOIN mà không ai báo — Thêm một điều kiện WHERE lên cột của bảng bên phải là LEFT JOIN âm thầm biến thành INNER JOIN, và những dòng bạn cố tình giữ lại biến mất.

---

⬅️ Ngày 9: Nhóm dữ liệu với GROUP BY và HAVING | 📚 Mục lục | Ngày 11: Truy vấn con (subquery) và CTE ➡️