Ngày 12: UNION, INTERSECT và EXCEPT

Tóm tắt: JOIN ghép hai bảng theo chiều ngang (thêm cột), còn các phép toán tập hợp ghép kết quả của hai câu SELECT theo chiều dọc (thêm dòng). Bài này dạy UNION/UNION ALL để gộp, INTERSECT để lấy phần chung, EXCEPT để lấy phần "có ở A mà không có ở B", cùng các quy tắc về số cột, kiểu dữ liệu và ORDER BY.

Sau bài này bạn có thể:

Gộp kết quả từ hai bảng khác nhau thành một danh sách bằng UNION ALL, có cột đánh dấu nguồn.
Giải thích được khi nào UNION loại trùng làm mất dữ liệu và khi nào nên dùng UNION ALL.
Viết được truy vấn tìm phần chung (INTERSECT) và phần chênh lệch (EXCEPT) giữa hai tập kết quả.
Áp dụng đúng quy tắc số cột, kiểu dữ liệu, tên cột và vị trí ORDER BY khi kết hợp truy vấn.
Chọn giữa EXCEPT, NOT EXISTS và LEFT JOIN ... IS NULL cho câu hỏi "có ở A nhưng không có ở B".

Cần biết trước: Ngày 9, Ngày 10, Ngày 11 (CTE WITH)

1. Ghép theo chiều dọc khác gì ghép theo chiều ngang

Ở Ngày 10, JOIN đặt dòng của bảng này cạnh dòng của bảng kia: kết quả có thêm cột. Phép toán tập hợp làm việc khác: nó chạy hai câu SELECT độc lập rồi xếp kết quả của câu sau bên dưới kết quả câu trước: kết quả có thêm dòng.

Vì xếp chồng lên nhau, hai câu SELECT phải "khớp hình": cùng số cột, và cột thứ i của câu này phải cùng kiểu (hoặc chuyển được sang cùng kiểu) với cột thứ i của câu kia.

2. UNION ALL: gộp nguyên vẹn

Cửa hàng muốn in một danh bạ gồm cả khách hàng và nhân viên. Hai nhóm nằm ở hai bảng khác nhau, nên ta lấy từng bảng rồi xếp chồng lên:

sql

SELECT full_name, 'Khách hàng' AS loai
FROM customers
UNION ALL
SELECT full_name, 'Nhân viên'
FROM employees
ORDER BY full_name
LIMIT 6;

full_name	loai
Bùi Văn Hùng	Khách hàng
Châu Ngọc Trâm	Khách hàng
Đặng Thu Giang	Khách hàng
Đỗ Minh Tuấn	Nhân viên
Dương Minh Khoa	Khách hàng
Hoàng Thị Em	Khách hàng

Bỏ LIMIT 6 thì kết quả có đúng 18 + 8 = 26 dòng. Vài điều cần để ý:

Cột hằng 'Khách hàng', 'Nhân viên' giúp biết mỗi dòng đến từ đâu. Đây là mẹo rất hay dùng khi gộp nhiều nguồn.
Tên cột của kết quả lấy từ câu SELECT đầu tiên (full_name, loai). Câu thứ hai không cần đặt alias.
ORDER BY và LIMIT viết một lần ở cuối và áp dụng cho cả kết quả gộp, không phải cho riêng câu thứ hai.

UNION ALL không kiểm tra trùng: nó chỉ nối hai danh sách. Vì vậy nó nhanh và không bao giờ làm mất dòng.

3. UNION: gộp và loại trùng

UNION (không có ALL) gộp xong còn loại bỏ các dòng trùng nhau hoàn toàn, giống như chạy thêm DISTINCT trên kết quả. Thử gộp riêng cột tên:

sql

SELECT full_name FROM customers
UNION
SELECT full_name FROM employees;

Kết quả có 25 dòng, không phải 26. Bộ dữ liệu có hai khách khác nhau cùng tên Nguyễn Văn An (id 1 và 15). Vì kết quả chỉ có cột tên, hai dòng này giống hệt nhau và UNION giữ lại một. Một khách hàng thật đã biến mất khỏi danh bạ mà không có cảnh báo nào.

Quy tắc chọn:

Hai nguồn không thể trùng nhau, hoặc trùng cũng là dữ liệu thật cần giữ: dùng UNION ALL. Đây là lựa chọn mặc định nên nghĩ đến trước.
Bạn thật sự cần một danh sách giá trị khác nhau (ví dụ danh sách thành phố): dùng UNION, và kiểm tra các cột được chọn đã đủ để phân biệt hai đối tượng khác nhau chưa (thường là thêm cột khóa như customer_id).

UNION còn coi hai giá trị NULL là trùng nhau. Gộp thành phố của khách và thành phố giao hàng:

sql

SELECT city FROM customers
UNION
SELECT shipping_city FROM orders
ORDER BY city NULLS FIRST;

city
(NULL)
Biên Hòa
Cần Thơ
đà nẵng
Đà Nẵng
Hải Phòng
Hà Nội
Hồ Chí Minh
TP.HCM
TP. Hồ Chí Minh

Có nhiều khách và nhiều đơn mang NULL, nhưng kết quả chỉ còn một dòng NULL. Đây là chỗ khác với phép so sánh = ở Ngày 3 (NULL = NULL không đúng): khi loại trùng, UNION, INTERSECT, EXCEPT và DISTINCT đều coi các NULL là "giống nhau". Kết quả cũng cho thấy UNION không "làm sạch" dữ liệu: đà nẵng và Đà Nẵng vẫn là hai dòng vì chuỗi khác nhau.

4. Bốn phép toán trên cùng một câu hỏi

Để so sánh các phép toán, ta dùng một câu hỏi xuyên suốt: sản phẩm nào bán qua kênh online, sản phẩm nào bán qua kênh offline? CTE ban_hang (Ngày 11) trả mỗi dòng hàng một dòng, kèm kênh của đơn:

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku, p.name
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
)
SELECT channel,
       COUNT(*)            AS so_dong_hang,
       COUNT(DISTINCT sku) AS so_san_pham
FROM ban_hang
GROUP BY channel
ORDER BY channel;

channel	so_dong_hang	so_san_pham
offline	23	18
online	37	19

Kênh online có 37 dòng hàng thuộc 19 sản phẩm khác nhau, kênh offline có 23 dòng hàng thuộc 18 sản phẩm.

UNION: sản phẩm từng bán được ở ít nhất một kênh

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku, p.name
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
)
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'online'
UNION
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'offline'
ORDER BY sku;

sku	name
ACC-001	Chuột Logitech G102
ACC-002	Chuột Logitech MX Master 3S
ACC-003	Bàn phím cơ Keychron K2
ACC-004	Tai nghe Sony WH-1000XM5
ACC-005	Tai nghe AirPods Pro 2

(... tổng 23 dòng)

Shop có 24 sản phẩm, thiếu đúng ACC-009 (Lót chuột DSC XXL) là sản phẩm chưa bán được cái nào. Để ý: mỗi vế có rất nhiều dòng trùng (cáp USB-C xuất hiện 5 lần trong đơn online), nhưng UNION loại trùng trên toàn bộ kết quả, kể cả trùng trong cùng một vế.

Đổi UNION thành UNION ALL thì kết quả có 37 + 23 = 60 dòng, đúng bằng số dòng của order_items.

INTERSECT: sản phẩm bán được ở cả hai kênh

INTERSECT chỉ giữ những dòng xuất hiện ở cả hai vế:

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku, p.name
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
)
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'online'
INTERSECT
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'offline'
ORDER BY sku;

sku	name
ACC-001	Chuột Logitech G102
ACC-002	Chuột Logitech MX Master 3S
ACC-003	Bàn phím cơ Keychron K2
ACC-004	Tai nghe Sony WH-1000XM5
ACC-005	Tai nghe AirPods Pro 2
ACC-007	Sạc Anker 65W
ACC-008	Cáp USB-C to USB-C 1m
LAP-001	ASUS ROG Strix G16
LAP-002	Lenovo Legion 5
LAP-004	Dell Inspiron 14
LAP-005	MacBook Air M2 13 inch
PHN-003	Xiaomi Redmi Note 13
TAB-001	iPad Air M2 11 inch
TAB-002	Samsung Galaxy Tab S9 FE

EXCEPT: bán online nhưng chưa từng bán offline

EXCEPT lấy các dòng của vế trái, rồi bỏ đi những dòng cũng có ở vế phải. Đây là công cụ cho câu hỏi "có ở A nhưng không có ở B":

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku, p.name
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
)
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'online'
EXCEPT
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'offline'
ORDER BY sku;

sku	name
ACC-006	Loa JBL Flip 6
LAP-003	Acer Nitro V 15
LAP-006	HP Pavilion 15
PHN-001	iPhone 15 128GB
PHN-002	Samsung Galaxy S24

Khác với UNION và INTERSECT, thứ tự hai vế của EXCEPT quan trọng. Đảo lại (offline EXCEPT online) cho một câu trả lời khác hẳn: những sản phẩm chỉ bán tại cửa hàng.

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku, p.name
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
)
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'offline'
EXCEPT
SELECT sku, name FROM ban_hang WHERE channel = 'online'
ORDER BY sku;

sku	name
PC-001	Màn hình LG UltraGear 27 inch
PC-002	Màn hình Dell P2422H
PC-003	PC văn phòng DSC Basic
PHN-004	Nokia 105 4G

Kiểm tra lại các con số: 14 sản phẩm chung + 5 chỉ online + 4 chỉ offline = 23, đúng bằng kết quả UNION.

File gốc: nền sáng · nền tối

Phép toán	Lấy dòng nào	Loại trùng	Đảo hai vế có đổi kết quả
`UNION`	có ở ít nhất một vế	có	không
`UNION ALL`	mọi dòng của cả hai vế	không	chỉ đổi thứ tự dòng
`INTERSECT`	có ở cả hai vế	có	không
`EXCEPT`	có ở vế trái, không có ở vế phải	có	có

Ghi chú dialect: Oracle dùng từ khóa MINUS cho phép toán mà PostgreSQL gọi là EXCEPT. MySQL chỉ hỗ trợ INTERSECT và EXCEPT từ bản 8.0.31; ở bản cũ hơn phải viết lại bằng EXISTS/NOT EXISTS hoặc JOIN. SQL Server có INTERSECT và EXCEPT.

5. INTERSECT ALL và EXCEPT ALL

Giống UNION ALL, INTERSECT và EXCEPT cũng có dạng ALL không loại trùng. Khi đó PostgreSQL đếm số lần xuất hiện:

INTERSECT ALL: một dòng xuất hiện m lần bên trái và n lần bên phải thì có mặt min(m, n) lần.
EXCEPT ALL: dòng đó có mặt max(m - n, 0) lần.

Xét hai sản phẩm: chuột G102 (ACC-001) có 3 dòng hàng online và 2 dòng offline; cáp USB-C (ACC-008) có 5 dòng online và 1 dòng offline.

sql

WITH ban_hang AS (
    SELECT o.channel, p.sku
    FROM order_items oi
    JOIN orders o   ON o.order_id = oi.order_id
    JOIN products p ON p.product_id = oi.product_id
    WHERE p.sku IN ('ACC-001', 'ACC-008')
)
SELECT sku FROM ban_hang WHERE channel = 'online'
INTERSECT ALL
SELECT sku FROM ban_hang WHERE channel = 'offline'
ORDER BY sku;

sku
ACC-001
ACC-001
ACC-008

ACC-001 có mặt min(3, 2) = 2 lần, ACC-008 có mặt min(5, 1) = 1 lần. Đổi thành EXCEPT ALL thì được ACC-001 một lần (3 - 2) và ACC-008 bốn lần (5 - 1).

Trong thực tế, dạng ALL của INTERSECT/EXCEPT ít dùng hơn nhiều so với UNION ALL. Bạn chỉ cần biết nó tồn tại và đếm theo quy tắc trên.

Ghi chú dialect: PostgreSQL và MySQL (từ 8.0.31) có INTERSECT ALL và EXCEPT ALL. SQL Server chỉ có INTERSECT và EXCEPT dạng loại trùng.

6. Quy tắc khi kết hợp truy vấn

Cùng số cột. Thiếu hoặc thừa một cột là lỗi:

sql

SELECT customer_id, full_name FROM customers
UNION
SELECT employee_id FROM employees;

text

ERROR:  each UNION query must have the same number of columns

Kiểu tương thích theo vị trí. PostgreSQL ghép cột theo vị trí, không theo tên. Cột 1 là số, cột 1 của vế kia là chuỗi thì báo lỗi:

sql

SELECT customer_id FROM customers
UNION
SELECT full_name FROM employees;

text

ERROR:  UNION types integer and character varying cannot be matched

Muốn ghép thì đổi kiểu rõ ràng bằng :: (Ngày 5):

sql

SELECT customer_id::text AS ma FROM customers WHERE customer_id <= 2
UNION
SELECT 'NV-' || employee_id FROM employees WHERE employee_id <= 2
ORDER BY ma;

ma
1
2
NV-1
NV-2

Vì ghép theo vị trí, nếu bạn lỡ viết SELECT full_name, email ... ở vế này và SELECT email, full_name ... ở vế kia (cả hai đều là chuỗi), PostgreSQL không báo lỗi mà trộn email vào cột tên. Luôn viết các cột theo cùng thứ tự.

Tên cột lấy từ vế đầu. ORDER BY ở cuối chỉ thấy tên cột của câu SELECT đầu tiên:

sql

SELECT full_name AS ho_ten FROM customers
UNION
SELECT full_name AS ten_nv FROM employees
ORDER BY ten_nv;

text

ERROR:  column "ten_nv" does not exist
DETAIL:  There is a column named "ten_nv" in table "*SELECT* 2", but it cannot be referenced from this part of the query.

Sửa: ORDER BY ho_ten.

ORDER BY chỉ đặt ở cuối. Viết ORDER BY giữa hai vế là lỗi cú pháp (syntax error at or near "UNION"). Nếu thật sự muốn sắp xếp và cắt từng vế riêng (ví dụ "2 khách mới nhất và 2 nhân viên mới nhất"), bọc từng vế trong ngoặc:

sql

(SELECT full_name, 'KH' AS loai FROM customers ORDER BY created_at DESC LIMIT 2)
UNION ALL
(SELECT full_name, 'NV' FROM employees ORDER BY hire_date DESC LIMIT 2);

full_name	loai
Châu Ngọc Trâm	KH
Mai Đức Uy	KH
Kiều Anh Thư	NV
Vũ Hoài Nam	NV

Thứ tự ưu tiên. Khi trộn nhiều phép trong một câu, PostgreSQL làm INTERSECT trước, rồi mới đến UNION và EXCEPT theo thứ tự từ trái sang phải. Đừng bắt người đọc nhớ quy tắc này: hễ trộn hai loại phép toán thì thêm ngoặc cho rõ.

7. Một ứng dụng thực tế: dòng thời gian của khách hàng

Đơn hàng nằm ở orders, thanh toán nằm ở payments. Muốn xem mọi hoạt động của khách 1 theo thời gian, ta biến mỗi bảng thành cùng một "hình" (thời điểm, mô tả) rồi xếp chồng:

sql

SELECT order_date AS thoi_diem, 'Đặt đơn ' || order_id AS su_kien
FROM orders
WHERE customer_id = 1
UNION ALL
SELECT pm.paid_at, 'Thanh toán ' || pm.amount || ' đ (' || pm.method || ')'
FROM payments pm
JOIN orders o ON o.order_id = pm.order_id
WHERE o.customer_id = 1
ORDER BY thoi_diem;

thoi_diem	su_kien
2025-01-12 10:15:00+07	Đặt đơn 1
2025-01-12 10:20:00+07	Thanh toán 699000 đ (momo)
2025-02-14 19:45:00+07	Đặt đơn 4
2025-02-14 19:50:00+07	Thanh toán 7881000 đ (cash)
2025-07-08 09:50:00+07	Đặt đơn 13
2025-07-08 09:55:00+07	Thanh toán 2230000 đ (momo)
2025-12-24 16:00:00+07	Đặt đơn 25
2025-12-24 16:05:00+07	Thanh toán 24980000 đ (card)
2026-09-02 10:00:00+07	Đặt đơn 37
2026-09-02 10:05:00+07	Thanh toán 9640000 đ (momo)

Dùng UNION ALL vì một sự kiện đặt đơn và một sự kiện thanh toán không bao giờ là "trùng nhau", nên không cần tốn công loại trùng.

8. EXCEPT, NOT EXISTS hay LEFT JOIN?

Câu hỏi "khách nào chưa từng đặt đơn" có ít nhất ba cách viết (hai cách sau đã học ở Ngày 10 và 11):

sql

SELECT customer_id FROM customers
EXCEPT
SELECT customer_id FROM orders
ORDER BY customer_id;

customer_id
16
17

sql

SELECT c.customer_id, c.full_name, c.created_at::date AS ngay_dang_ky
FROM customers c
WHERE NOT EXISTS (SELECT 1 FROM orders o WHERE o.customer_id = c.customer_id)
ORDER BY c.customer_id;

customer_id	full_name	ngay_dang_ky
16	Tạ Quang Sơn	2025-11-20
17	Châu Ngọc Trâm	2026-01-15

EXCEPT gọn khi bạn chỉ cần so sánh đúng các cột chung của hai bên. Nhưng nó chỉ trả về các cột đem ra so sánh: muốn có thêm tên, ngày đăng ký thì phải JOIN ngược lại customers. Nếu đưa luôn full_name vào cả hai vế, bạn lại phải JOIN orders với customers ở vế phải. NOT EXISTS linh hoạt hơn vì so sánh theo khóa nhưng vẫn lấy được mọi cột của customers. Khác với NOT IN, cả EXCEPT lẫn NOT EXISTS đều không bị bẫy NULL của Ngày 11.

Lỗi thường gặp

1. Dùng UNION làm mất dòng thật. Như ở mục 3, gộp danh sách tên bằng UNION làm hai khách Nguyễn Văn An khác nhau nhập làm một.

sql

-- Sai: 25 dòng, mất một người
SELECT full_name FROM customers
UNION
SELECT full_name FROM employees;

sql

-- Đúng: giữ mọi người, có thêm cột phân biệt nguồn
SELECT full_name, 'Khách hàng' AS loai FROM customers
UNION ALL
SELECT full_name, 'Nhân viên' FROM employees;

Câu đúng trả 26 dòng.

2. Dùng UNION "cho chắc" khi biết chắc không có trùng. Kết quả vẫn đúng nhưng database tốn công sắp xếp hoặc băm toàn bộ để tìm dòng trùng. Với vài chục dòng thì không sao, với hàng triệu dòng thì chậm thấy rõ. Không cần loại trùng thì viết UNION ALL.

3. Đặt cột lệch thứ tự giữa hai vế. PostgreSQL ghép theo vị trí. Hai cột cùng kiểu chuỗi bị đảo chỗ thì không có lỗi nào, chỉ có dữ liệu sai.

4. Nghĩ ORDER BY/LIMIT cuối câu chỉ áp dụng cho vế cuối. Chúng áp dụng cho cả kết quả gộp. Muốn giới hạn từng vế thì dùng ngoặc như ở mục 6.

5. Đảo vế EXCEPT. "Bán online nhưng chưa bán offline" và "bán offline nhưng chưa bán online" là hai câu hỏi khác nhau. Đọc to câu hỏi, vế đứng trước chữ "nhưng không" là vế trái.

6. Kỳ vọng UNION làm sạch dữ liệu. UNION so khớp chính xác từng ký tự, nên Đà Nẵng và đà nẵng vẫn là hai dòng. Muốn gộp thì chuẩn hóa trước (Ngày 5, và CASE ở Ngày 13).

Bài tập

Các bài dưới đây chỉ đọc dữ liệu, không sửa bảng của shop.

Cơ bản

Bài 1. Lấy danh sách mọi thành phố xuất hiện trong hệ thống: thành phố của khách (customers.city) và thành phố giao hàng (orders.shipping_city). Không lặp, bỏ NULL, sắp xếp theo tên.

Đáp án

sql

SELECT city AS thanh_pho FROM customers WHERE city IS NOT NULL
UNION
SELECT shipping_city FROM orders WHERE shipping_city IS NOT NULL
ORDER BY thanh_pho;

Kết quả:

thanh_pho
Biên Hòa
Cần Thơ
đà nẵng
Đà Nẵng
Hải Phòng
Hà Nội
Hồ Chí Minh
TP.HCM
TP. Hồ Chí Minh

Ở đây cần loại trùng nên UNION là đúng. Điều kiện IS NOT NULL phải đặt ở cả hai vế.

Bài 2. Lập danh sách "sản phẩm cần chú ý" gồm sản phẩm hết hàng (stock_quantity = 0) và sản phẩm ngừng kinh doanh (is_active = FALSE), có cột ly_do. Sắp xếp theo sku, rồi ly_do. Một sản phẩm vừa hết hàng vừa ngừng kinh doanh thì hiện cả hai lý do.

Đáp án

sql

SELECT sku, name, 'Hết hàng' AS ly_do
FROM products
WHERE stock_quantity = 0
UNION ALL
SELECT sku, name, 'Ngừng kinh doanh'
FROM products
WHERE is_active = FALSE
ORDER BY sku, ly_do;

Kết quả:

sku	name	ly_do
ACC-006	Loa JBL Flip 6	Hết hàng
LAP-003	Acer Nitro V 15	Hết hàng
PHN-004	Nokia 105 4G	Hết hàng
PHN-004	Nokia 105 4G	Ngừng kinh doanh

Hai dòng của Nokia khác nhau ở ly_do nên dùng UNION cũng không mất dòng, nhưng UNION ALL nói rõ ý định hơn và không tốn công loại trùng.

Bài 3. Tìm khách đã mua hàng (đơn không bị hủy) trong cả năm 2025 và năm 2026. Hiện customer_id, full_name.

Đáp án

sql

SELECT c.customer_id, c.full_name
FROM customers c JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_date >= '2025-01-01' AND o.order_date < '2026-01-01'
  AND o.status <> 'cancelled'
INTERSECT
SELECT c.customer_id, c.full_name
FROM customers c JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_date >= '2026-01-01' AND o.order_date < '2027-01-01'
  AND o.status <> 'cancelled'
ORDER BY customer_id;

Kết quả:

customer_id	full_name
1	Nguyễn Văn An
2	Trần Thị Bình
3	Lê Hoàng Cường
4	Phạm Minh Duy
6	Võ Quốc Phong

(... tổng 13 dòng)

Có customer_id trong kết quả nên hai khách Nguyễn Văn An (1 và 15) được tính riêng.

Vận dụng

Bài 4. Tìm khách đã mua (đơn không bị hủy) trong năm 2025 nhưng không quay lại mua trong năm 2026.

Đáp án

sql

SELECT c.customer_id, c.full_name
FROM customers c JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_date >= '2025-01-01' AND o.order_date < '2026-01-01'
  AND o.status <> 'cancelled'
EXCEPT
SELECT c.customer_id, c.full_name
FROM customers c JOIN orders o ON o.customer_id = c.customer_id
WHERE o.order_date >= '2026-01-01' AND o.order_date < '2027-01-01'
  AND o.status <> 'cancelled'
ORDER BY customer_id;

Kết quả:

customer_id	full_name
5	Hoàng Thị Em
9	Ngô Thị Lan

Khách 5 có đặt một đơn năm 2026 (đơn 28) nhưng đơn đó bị hủy, nên vẫn tính là "không quay lại". Bỏ điều kiện status <> 'cancelled' thì chỉ còn khách 9.

Bài 5. Tìm sản phẩm chưa từng xuất hiện trong đơn hàng nào bằng EXCEPT. Sau đó viết lại bằng NOT EXISTS để hiện thêm sku và name.

Đáp án

sql

SELECT product_id FROM products
EXCEPT
SELECT product_id FROM order_items;

product_id
24

sql

SELECT p.product_id, p.sku, p.name
FROM products p
WHERE NOT EXISTS (SELECT 1 FROM order_items oi WHERE oi.product_id = p.product_id);

product_id	sku	name
24	ACC-009	Lót chuột DSC XXL

Bài 6. Viết một báo cáo doanh thu theo kênh có thêm dòng tổng cộng ở cuối. Doanh thu là tổng tiền dòng hàng (quantity * unit_price * (1 - discount)) của các đơn đã thanh toán, tức status không phải pending hay cancelled (quy ước chung của khóa, khớp với bảng payments).

Đáp án

sql

SELECT o.channel AS kenh,
       ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount))) AS doanh_thu
FROM orders o
JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
WHERE o.status NOT IN ('pending', 'cancelled')
GROUP BY o.channel
UNION ALL
SELECT 'TỔNG CỘNG',
       ROUND(SUM(oi.quantity * oi.unit_price * (1 - oi.discount)))
FROM orders o
JOIN order_items oi ON oi.order_id = o.order_id
WHERE o.status NOT IN ('pending', 'cancelled');

Kết quả:

kenh	doanh_thu
offline	211648500
online	324642500
TỔNG CỘNG	536291000

Không có ORDER BY, PostgreSQL không hứa thứ tự dòng. Trong thực tế với UNION ALL đơn giản như trên, dòng tổng thường nằm cuối, nhưng muốn chắc chắn thì thêm một cột thứ tự (ví dụ 0 cho các kênh, 1 cho dòng tổng) rồi ORDER BY theo cột đó. PostgreSQL có sẵn GROUP BY ROLLUP để làm việc này gọn hơn (đã nhắc ở Ngày 9).

Thử thách

Bài 7. MySQL không có FULL JOIN. Hãy mô phỏng categories FULL JOIN products bằng LEFT JOIN và RIGHT JOIN nối với nhau bằng UNION, hiện tên danh mục và tên sản phẩm. Kiểm tra số dòng có bằng FULL JOIN thật không.

Đáp án

sql

SELECT c.name AS danh_muc, p.name AS san_pham
FROM categories c
LEFT JOIN products p ON p.category_id = c.category_id
UNION
SELECT c.name, p.name
FROM categories c
RIGHT JOIN products p ON p.category_id = c.category_id
ORDER BY danh_muc, san_pham;

Kết quả: 29 dòng, bằng SELECT COUNT(*) FROM categories c FULL JOIN products p ON p.category_id = c.category_id. Các dòng có san_pham là NULL là danh mục không trực tiếp chứa sản phẩm:

danh_muc	san_pham
Điện thoại & Tablet	(NULL)
Laptop	(NULL)
Máy tính	(NULL)
Phụ kiện	(NULL)
Thiết bị mạng	(NULL)

Cách này dựa vào UNION để bỏ các dòng ghép được mà cả hai vế đều trả về. Nó chỉ đúng khi bản thân kết quả JOIN không có hai dòng giống hệt nhau (ở đây đúng, vì mỗi sản phẩm có tên khác nhau). An toàn hơn là vế thứ hai chỉ lấy dòng không ghép được: RIGHT JOIN ... WHERE c.category_id IS NULL rồi nối bằng UNION ALL.

Bài 8. Một bạn viết truy vấn sau để đếm "tổng số người trong hệ thống" và nhận được 25. Giải thích vì sao sai và sửa lại.

sql

SELECT COUNT(*) FROM (
    SELECT full_name FROM customers
    UNION
    SELECT full_name FROM employees
) AS t;

Đáp án

UNION loại trùng theo cột full_name, nên hai khách hàng khác nhau cùng tên Nguyễn Văn An chỉ còn một dòng. Sửa bằng UNION ALL (hoặc thêm cột khóa và cột nguồn vào mỗi vế để các dòng không bao giờ trùng):

sql

SELECT COUNT(*) AS so_nguoi FROM (
    SELECT full_name FROM customers
    UNION ALL
    SELECT full_name FROM employees
) AS t;

Kết quả:

so_nguoi
26

Tóm tắt

Phép toán tập hợp xếp kết quả của hai câu SELECT chồng lên nhau (thêm dòng), còn JOIN ghép cạnh nhau (thêm cột).
UNION ALL nối nguyên vẹn, nhanh, không mất dòng. UNION loại trùng trên toàn bộ kết quả và có thể nhập hai đối tượng khác nhau nếu cột chọn ra không đủ phân biệt.
INTERSECT lấy dòng có ở cả hai vế, EXCEPT lấy dòng có ở vế trái mà không có ở vế phải; thứ tự vế của EXCEPT quan trọng.
Dạng INTERSECT ALL/EXCEPT ALL đếm số lần xuất hiện: min(m, n) và max(m - n, 0).
Hai vế phải cùng số cột, cột cùng vị trí phải tương thích kiểu. Tên cột lấy từ vế đầu. ORDER BY/LIMIT đặt một lần ở cuối và áp dụng cho cả kết quả.
Khi loại trùng, các NULL được coi là bằng nhau.
"Có ở A nhưng không có ở B": EXCEPT gọn khi chỉ cần các cột so sánh; NOT EXISTS linh hoạt hơn khi cần thêm cột.

Đọc thêm

PostgreSQL: Combining Queries (UNION, INTERSECT, EXCEPT)
Ngày 10: JOIN để so sánh ghép ngang và ghép dọc, và Ngày 11: Subquery cho NOT EXISTS.

⬅️ Ngày 11: Truy vấn con (subquery) và CTE | 📚 Mục lục | Ngày 13: CASE và tổng hợp có điều kiện ➡️

Ngày 12: UNION, INTERSECT và EXCEPT ​

1. Ghép theo chiều dọc khác gì ghép theo chiều ngang ​

2. UNION ALL: gộp nguyên vẹn ​

3. UNION: gộp và loại trùng ​

4. Bốn phép toán trên cùng một câu hỏi ​

UNION: sản phẩm từng bán được ở ít nhất một kênh ​

INTERSECT: sản phẩm bán được ở cả hai kênh ​

EXCEPT: bán online nhưng chưa từng bán offline ​

5. INTERSECT ALL và EXCEPT ALL ​

6. Quy tắc khi kết hợp truy vấn ​

7. Một ứng dụng thực tế: dòng thời gian của khách hàng ​

8. EXCEPT, NOT EXISTS hay LEFT JOIN? ​

Lỗi thường gặp ​

Bài tập ​

Cơ bản ​

Vận dụng ​

Thử thách ​

Tóm tắt ​

Đọc thêm ​

Ngày 12: UNION, INTERSECT và EXCEPT

1. Ghép theo chiều dọc khác gì ghép theo chiều ngang

2. UNION ALL: gộp nguyên vẹn

3. UNION: gộp và loại trùng

4. Bốn phép toán trên cùng một câu hỏi

UNION: sản phẩm từng bán được ở ít nhất một kênh

INTERSECT: sản phẩm bán được ở cả hai kênh

EXCEPT: bán online nhưng chưa từng bán offline

5. INTERSECT ALL và EXCEPT ALL

6. Quy tắc khi kết hợp truy vấn

7. Một ứng dụng thực tế: dòng thời gian của khách hàng

8. EXCEPT, NOT EXISTS hay LEFT JOIN?

Lỗi thường gặp

Bài tập

Cơ bản

Vận dụng

Thử thách

Tóm tắt

Đọc thêm